Hoşgeldin Ziyaretçi, Giriş Yap yada Hemen Bize Katıl
CANLI SOHBET | EKLE
| DİL:
 
Gruplar >> Qedim Naxcivan >> Bilgi

        
FORUM
     
 
Kategori: Ülkeler
Tür: Herkeze Açık
Kuruluş: Apr 12, 2008
Üyeler: 15
Görüntülenme: 4172
Ülke: Naxcivan , Azerbaycan
Grup Kurucusu:
Naxcivan Azerbaycanin ayrilmaz hissesidir


EL BİLİR Kİ...

1910-2000-ci illər: NAXÇIVANIN MUXTARİYYƏT TARİXİ

Rusiyada çarizm devrildikdən sonra imperiyanın əksər əyalətləri kimi, Naxçıvanda da ikihakimiyyətlilik yarandı. Siyasi vəziyyətin mürəkkəbliyindən istifadə edən bir sıra dövlətlər Azərbaycanın ayrılmaz tərkib hissəsi olan bu diyara yiyələnməyə cəhd göstərməyə başladılar. Bir yandan da bölgəni "Böyük Ermənistan"a qatmaq niyyətində olan daşnakların hücumları gücləndi. Həmin vaxt milli burjuaziyanın və demokratik ziyalıların təşəbbüsüylə Naxçıvanda Müsəlman Milli Şurası yaradıldı. Şura yalnız Naxçıvanda deyil, eləcə də Mehridən-Uluxanlıyadək ərazidə yaşayan azərbaycanlıları ermənilərin silahlı basqınlarından qoruyurdu. Diyarın əhalisi bütün çətinliklərə mərdliklə sinə gərirdi. Onlar yeganə xilas yolunu Ana Vətənlə - Azərbaycanla birləşməkdə görür-dülər.
Naxçıvan məsələsi mühüm beynəlxalq və məhəlli mənafelərin toqquşduğu, ziddiyyətlərin kəsişdiyi düyün nöqtələrindən biri oldu. Ermənilərin təqsiri üzündən diyarda baş verən ictimai-siyasi hadisələr faciəli vəziyyətə çatdı. Ona görə də bu məsələ beynəlxalq aləmi düşündürən mühüm problemə çevrildi.
1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Demokratik Respublikasının (ADR) qurulması və Azərbaycanın müstəqil dövlət elan edilməsi Naxçıvan əhalisində ümidlər yaratdı. Doğrudan da bölgənin qarşılaşdığı çətinlikləri aradan qaldırmaq üçün həm yerli əhali və onun başçıları, həm də ADR hökuməti tərəfindən müəyyən işlər görüldü. Ermənilərin torpaq iddiaları, etnik təmizləmə istiqamətində ilkin cəhdləri dəf olundu.
Ancaq erməni silahlı quldur dəstələri bölgədə yaşayan dinc azərbaycanlılara divan tutmaqda davam edir, onların sayını süni surətdə azaltmaq üçün vasitələrə əl atır, Naxçıvanın ən yaxın vaxtlarda Ermənistana birləşdiriləcəyi barədə məlumatlar yayırdılar.
Istiqlaliyyətini yenicə elan etmiş ADR-in vəziyyəti çox ağır idi. Şimalda bolşeviklərin, cənub-qərbdə ermənilərin təcavüzündən qorunmaq lazımıydı. Dövlət rəhbərləri hərbi yardım məqsədiylə Türkiyəyə müraciət etdilər.
Qardaş ölkə Azərbaycanı darda qoymadı. Türkiyə Nuru paşanın başçılığıyla Gəncəyə, Kazım Qarabəkir paşanın komandanlığıyla Naxçıvana ordu göndərdi. 1918-ci il iyulun 9-da ermənilərlə döyüşə başlayan türk qoşunu düşməni əzərək, ayın 12-də Naxçıvana daxil oldu. Iyulun 17-də Naxçıvan Müsəlman Milli Şurası Bələdiyyə Idarəsiylə əvəz edildi. Naxçıvanda Türkiyənin nəzarəti gücləndi. Türkiyənin Naxçıvana gəlmiş XI Qafqaz ordusu əhalini ermənilərin qırğınından xilas eidi. Ancaq naxçıvanlıların rahat günləri uzun sürmədi. I Dünya Müharibəsində məğlubiyyətə uğrayan Türkiyə oktyabrın 30-da Mudros sazişini imzalamağa məcbur oldu. Müqaviləyə görə, Türkiyə Naxçıvan da daxil olmaqla Azərbaycanı ingilislərin himayəsinə verməliydi. Ancaq siyasi vəziyyəti həddindən artıq çətin, mürəkkəb olsa da, qardaş ölkə Azərbaycanı yenə də köməksiz qoymadı. Türk qoşununun getmək ərəfəsində, 1918-ci il noyabrın 18-də sabiq Naxçıvan Müsəlman Milli Şurasının üzvlərindən ibarət Araz-Türk Respublikası yaradıldı. Naxçıvan xanları nəslindən olan Cəfərqulu xan respublikanın başçısı oldu. Onun hüdudları Naxçıvan, Şərur-Dərələyəz qəzalarını, Ordubad mahalını, eyni zamanda, Sərdarabad, Uluxanlı, Vedibasar, Qəmərli, Mehri və digər əraziləri əhatə edirdi. Paytaxtı Naxçıvan şəhəri olan respublikanın ərazisi, təxminən, 16 min kv.km, əhalisi 1 milyona yaxın idi.
Kazım Qarabəkir paşa respublikanın silahlı qüvvələrinin yaradılmasına da köməklik göstərdi. Türk ordusunun 300 nəfərdən çox əsgəri və 5 zabiti diyarın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün saxlanıldı. Türkiyəni bu hökumətdə polkovnik Xəlil bəy təmsil edirdi.
Araz-Türk Respublikası üç ay da yaşamadı. Amma bu qısa müddətdə yerli azərbaycanlıların düşmənə qarşı mübarizədə birləşməsində mühüm rol oynadı.
1919-cu ilin yanvarında Naxçıvan ingilislər tərəfindən işğal edildi. Bölgədə ingilis general-qubernatorluğu elan edildi. Araz-Türk Respublikası rəhbərliyi ingilislər tərəfindən sıxışdırılaraq, get-gedə hakimiyyətdən kənarlaşdırıldı. Buna baxmayaraq, Naxçıvanı hələ də Cəfərqulu xan idarə edirdi. Kəlbalı xan isə respublikanın silahlı qüvvələrinin komandanıydı.
1919-cu il 3 mayda Naxçıvan bölgəsinin Ermənistan Respublikasının müvəqqəti "idarəçiliyinə" verilməsi (general Tomson belə deyirdi - I.H.) barədə ingilis generalı Devi və Irəvan hərbi dəstəsinin rəisi Dro tərəfindən birgə əmr imzalandı. Bölgə əhalisi buna kəskin etirazlar etdi. Ancaq onların etirazları əməli nəticə vermədi. Naxçıvanda daşnak Varşamyanın başçılığıyla general-qubernatorluq yaradıldı. Bu qurum yalnız Naxçıvanın özünə və Culfa-Irəvan dəmir yolu xəttinə nəzarət edirdi. Digər ərazilərdə - Şərurda çar zabiti Həmzəyev, Naxçıvanın şimalında Bəhram xan Naxçıvanlı, Ordubadda isə Səmədbəyov və başqaları öz hakimiyyətlərini qurdular.
Ermənilərin "idarəçiliyi" yerli azərbaycanlıların səbrini daşırırdı. Naxçıvan Müsəlman Milli Şurası bu qəzəbi ümumxalq mübarizəsinə çevirə bildi. Üç gün davam edən qanlı döyüşdə yerli əhali Kəlbalı xanın rəhbərliyi ilə düşmənə sarsıdıcı zərbə vurdu. Avqustun 30-da Naxçıvan şəhəri ermənilərdən təmizləndi.
Bundan sonra ADR hökuməti Səmədbəy Cəmillinskini bölgənin general-qubernatoru təyin etdi. O, dərhal idarəetmə strukturları yaratmağa başladı. Xəlil bəyi bölgə qoşunlarının baş komandanı, Kəlbalı xanı isə ona müavin təyin etdi.
Naxçıvanın strateji mövqeyi Amerika Birləşmiş Ştatlarının da diqqətini cəlb edirdi. Cənubi Qafqazda işğalçılıq siyasəti yürütmək, Şimali və Cənubi Azərbaycanı, Ermənistanı təsir altında saxlamaq məqsədilə polkovnik Vilyam Haskel bu diyarda Amerika general-qubernatorluğu yaratmaq istəyirdi. O, əvvəlcə Ermənistana ali komissar təyin edildi. Haskel həm də Yaxın Şərqdə Amerika Yardım Komitəsinin sədriydi. 20 maddədən ibarət layihə hazırlayan Haskelin məqsədi Naxçıvan və Şərur-Dərələyəzi Azərbaycandan qoparmaq idi. 1919-cu il 24 oktyabrda onun müavini-polkovnik Rey Naxıçvana gəlib rəsmi olaraq general-qubernatorluğun yaradılmasını elan etdi. Polkovnik Delli general-qubernator təyin olundu. Onun hakimiyyəti, əsasən, Naxçıvan şəhərinə aidiydi. Qəzalarda hakimiyyət ADR hökuməti nümayəndələrinin əlindəydi.
Haskelin Naxçıvanın və Şərur-Dərələyəzin bitərəf zona olması barədə təklifi yerli əhalinin güclü etirazına, müqavimətinə səbəb oldu. Həmin əraziləri Azərbaycandan ayırmağın mümkün olmayacağını anlayan Amerika general-qubernatorluğu tezliklə Naxçıvanda öz fəaliyyətini dayandırdı.
1920-ci ilin əvvəllərində daşnaklar yenidən Naxçıvana hücuma keçdilər. Bu ağır vəziyyətdə Naxçıvan Milli Şurası Silahlı Qüvvələrinin başçısı Kəlbalı xan özünü Naxçıvanın hakimi elan etdi. O, ermənilərə qarşı mübarizəni gücləndirmək üçün türklərlə ittifaqa girdi. Kazım Qarabəkir paşanın köməyi ilə tədbirlər hazırlandı. Həmin ilin martında Kazım Qarabəkir paşanın qərarıyla Naxçıvandakı türk qüvvələrini gücləndirmək üçün Əli Teymur bəyin başçılığı altında 50 nəfərdən ibarət türk bölüyü göndərildi. Martın 21-də daşnak qoşunları Naxçıvan üzərinə irimiqyaslı hücuma keçdilər. Güclü zərbəylə qarşılaşan düşmən geri çəkildi.
Aprelin 27-də bolşevik Rusiyası Azərbaycanı işğal etdi. Bundan sonra ermənilər Naxçıvan bölgəsində daha da fəallaşdılar. Amma daşnak silahlı qüvvələri şəhərə daxil olsalar da, burda çox qala bilmədilər. Diyarda Sovet hakimiyyəti qalib gəldi. Yeni respublikanın - Naxçıvan Sovet Sosialist Respublikasının ali hakimiyyət orqanı - Naxçıvan Inqilab Komitəsi yaradıldı. Komitənin tərkibinə Mirzəli bəy Bektaşov, Abbas Qədimov, Fərəməz Mahmudbəyov, Qafar Babayev və başqaları daxil oldular.
Avqustun 10-da komitənin sədri Mirzəli bəy Bektaşov Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin sədri Nəriman Nərimanova göndərdiyi məktubda yazırdı: "Naxçıvan xalqının böyük əksəriyyətinin qərarı ilə Naxçıvan özünü Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının ayrılmaz hissəsi hesab edir".
Azərbaycan K(b)P MK və Azərbaycan Inqilab Komitəsi Naxçıvanda siyasi vəziyyəti yaxşılaşdırmaq məqsədiylə Bahadır Vəlibəyovu buraya fövqəladə komissar göndərdi. 1920-ci ilin avqustunda Şərur ərazisində daşnaklara sarsıdıcı zərbə endirildi. Noyabrın 29-da Ermənistanın daşnak hökuməti devrildi. Dekabrın 2-də Şərur ərazisi daşnak törtöküntülərindən təmizləndi.
Qədim diyarın sakinləri 1918-1920-ci illərdə mübarizliklərini, düşmənə qarşı barışmazlıqlarını bir daha sübut etdilər. Naxçıvanlıların misilsiz qəhrəmanlığı Ermənistanın birinci Baş naziri Kaçaznunini bu etirafa məcbur etdi: "Müsəlman Naxçıvanı və Şərurunda, müsəlman rayonlarında inzibati tədbirlərlə qayda-qanun yarada bilmədik. Silaha əl atmağa, qoşun yeritməyə, dağıtmağa və qırğın törətməyə məcbur olduq. Vedibasar, Şərur, Naxçıvan kimi mühüm yerlərdə öz hakimiyyətimizi hətta silah gücünə qura bilmədik, məğlub olduq və geri çəkildik".
Sovetləşmə dövründə də ermənilər Azərbaycana qarşı ərazi iddialarından əl çəkmədilər. Bolşevik Rusiyası isə "Böyük Ermənistan" ideyasının gerçəkləşdirilməsi istiqamətində onlara hər cür yardım göstərdi. Ermənilərin torpaq iddiaları daha da gücləndi və bu dəfə Azərbaycan Zəngəzur mahalını itirməli oldu. Naxçıvan diyarı Azərbaycanın əsas ərazisindən aralı düşdü. Bundan sonra onun muxtariyyət məsələsi gündəmə gəldi.
Noyabrın 30-da Ermənistanda Sovet hakimiyyətinin qələbəsiylə bağlı Azərbaycan K(b)P MK-nin siyasi və təşkilat bürolarının birgə iclası keçirildi. Iclasın qərarında deyilirdi: "Sovet Azərbaycanı və Sovet Ermənistanı arasında heç bir sərhəd mövcud deyil. Zəngəzur və Naxçıvan Ermənistana keçir. Qarabağın dağlıq hissəsinə isə öz müqəddəratını təyin etmək hüququ verilir. Bu qərarın elanı Nəriman Nərimanova tapşırılır".
Həmin günün səhəri Ermənistanda Sovet hakimiyyətinin qurulması münasibətilə keçirilən Bakı Sovetinin təntənəli iclasında Nərimanov qərarı elan etdi. Bu qərarın ideya müəllifləri Lenin və Stalin, icraçısı isə Nərimanova təzyiq göstərən Orcenikidze idi.
Bəyanat kəskin etirazla qaşılandı. Vəziyyətin gərginləşdiyini görən Azərbaycan rəhbərliyi ədliyyə komissarı Şahtaxtinskini Naxçıvana göndərdi.
Diyarının sakinləri Azərbaycan SSR-in tərkibində muxtariyyət tələb edirdi. 1921-ci ilin əvvəlində Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya nümayəndələrinin təşəbbüsüylə keçirilən rəy sorğusunda bölgə əhalisinin 90 faizindən çoxuNaxçıvan diyarının muxtariyyət statusunda Azərbaycanın tərkibində qalmasına səs verdi. Bunun üçün əvvəlcə Türkiyəyə Naxçıvanın Azərbaycan tərkibində muxtariyyət alacağı barədə təminat verməli və buna Moskvanın razılığı əldə olunmalıydı.
Muxtariyyət statusu məsələsində əvvəlkindən fərqli olaraq, Nərimanovun prinsipial mövqeyi, onun ardınca Şahtaxtinskinin SSRI-nin paytaxtında apardığı danışıqlar Moskvanın münasibətini dəyişməsinə, bununla da Naxçıvana Azərbaycan tərkibində muxtariyyət statusu verilməsinə təsir göstərdi. Naxçıvan diyarının tarixi taleyini Moskva və Qars müqavilələri həll etdi. Naxçıvan SSR yaradılması və onun Azərbaycanın himayəsi altında qalması barədə qərar qəbul olundu. Naxçıvanın muxtariyyət statusu RSFSR ilə Türkiyə arasında həmin ilin 16 martında imzalanmış Moskva müqaviləsində təsbit edildi. Müqavilənin üçüncü maddəsinə əsasən razılığa gəlindi ki, Azərbaycan Respublikasının himayəsi altında və Azərbaycan tərəfindən üçüncü dövlətə güzəşt edilməməsi şərti ilə Naxçıvan Muxtar Vilayəti təşkil olunur.
Oktyabrın 13-də RSFSR-in iştirakıyla Azərbaycan SSR, Ermənistan SSR və Türkiyə arasında imzalanan Qars müqaviləsinə əsasən, Naxçıvanın ərazisi, sərhədləri daha da dəqiqləşdirildi.
Bu müqavilələrdə Rusiya, Türkiyə, Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycan Naxçıvanı Azərbaycanın tərkibində muxtar qurum kimi tanıyaraq, ona beynəlxalq hüquqi təminat verdilər.
Sentyabrda Naxçıvan SSR Xalq Kommisarları Soveti təşkil edildi. 1922-ci il yanvarın 25-də Naxçıvan SSR-in birinci Sovetlər qurultayı ölkə Inqilab Komitəsini ləğv edib, Mərkəzi Icraiyyə Komitəsini yaradır. Mayın 22-də AK(b)P MK Rəyasət Heyəti Azərbaycan MIK tərəfindən təqdim olunan əsasnaməyə və Naxçıvan SSR Konstitusiya layihələrinə baxır. Əsasnamədə deyilirdi: "Naxçıvan ölkəsi gAzərbaycan SSR-in protektoratlığı altında Respublika elan edilir. Naxçıvan Sovet Sosialist Respublikası adlandırılır". AK(b)P MK-nın təşəbbüsüylə Naxçıvanın muxtariyyəti haqqında məsələ 1922-ci ilin noyabrında RK(b)P MK Siyasi Bürosunun iclasında müzakirə olunur.
Dekabrın 12-də keçirilən Birinci Zaqafqaziya Sovetlər Qurultayı Naxçıvan məsələsi üzrə qəbul etdiyi xüsusi qərarında Naxçıvanın muxtariyyət statusunda Azərbaycan SSR-in ayrılmaz tərkib hissəsi olduğunu təsdiq etdi.
1923-cü ilin yanvarında RK(b)P Zaqafqaziya Ölkə Komitəsi Naxçıvanın muxtariyyətinin təşkili barədə məsələni müzakirə edərək qərara aldı: "Zaqafqaziya Sovetlər qurultayının qərarı əsasında Naxçıvanı Muxtar Vilayətə çevirmək AK(b)P təklif olunsun".
AK(b)P MK katibliyi yanvarın 21-də qərarı müzakirə edərək, Naxçıvan MIK və XKS-i ləğv etdi və Naxçıvan Ölkə Icraiyyə Komitəsini yaratdı. Naxçıvan Ölkə Partiya Komitəsi Azərbaycan K(b)P Naxçıvan Ölkə Komitəsi adlandırıldı. Növbəti gün AK(b)P MK Rəyasət Heyəti qərara aldı ki, bu məsələ Naxçıvan ölkə partiya konfransında və Naxçıvan ölkə Sovetlər qurultayında müzakirə edilsin.
Yerli əhali Naxçıvan SSR-in Naxçıvan Ölkəsinə çevrilməsini və muxtariyyət hüququ ilə Azərbaycan SSR tərkibinə daxil olmasını müdafiə etdi.
Fevralın 27-də Ümumnaxçıvan Sovetlər qurultayı Naxçıvan SSR-in muxtariyyət hüquqları əsasında Azərbaycan SSR-ə daxil edilməsi haqqında qərar qəbul etdi.
1926-cı ildə qəbul edilən Muxtar Respublikanın ilk Konstitusiyası Naxçıvan diyarına bəzi sahələrdə geniş səlahiyyətlər verdi. Konstitusiyaya əsasən, Təbriz, Maku, Xoy şəhərlərində Naxçıvanın konsulluqları, Zaqafqaziya respublikalarının paytaxtlarında nümayəndəlikləri, Qarsdakı Rusiya konsulluğu yanında müvəkkilliyi yaradıldı. 1938-ci ilədək muxtar respublikada Türkiyənin Hərbi Nümayəndəliyi, Iranın konsulluğu fəaliyyət göstərdi.
Naxçıvanın Muxtar Respublika statusu bu bölgənin sonrakı taleyində də mühüm rol oynadı. Doğrudur, naxçıvanlılar da Sovet hakimiyyətinin sovetləşmə, repressiya bəlalarını yaşadılar. Ancaq muxtariyyət statusu bölgənin sosial, mədəni inkişafına müsbət təsir göstərdi.
80-ci illərin sonunda ermənilərin türklərə qarşı kin-küdurətləri yenidən alovlandı. Onlar torpaq iddiası adıyla yenidən Azərbaycana qarşı hücuma keçdilər. 1990-cı il yanvarın 19-da, Qanlı Yanvar faciəsindən bir neçə saat əvvəl, ermənilərin Naxçıvanın Sədərək qəsəbəsinə təcavüzü başlandı. SSRI rəhbərliyinin riyakar mövqe tutması naxçıvanlıların da hiddətinə səbəb oldu. Xalqın tələbiylə Naxçıvan MSSR Ali Soveti tarixi qərar qəbul etdi - Naxçıvan MSSR SSRI-nin tərkibindən çıxdı.
1990-1993-cü illərdə böyük siyasətçi Heydər Əliyevin Naxçıvanda yaşayıb-işləməsi bu bölgənin müqəddəratında, erməni təcavüzünə qarşı sinə gərməsində böyük rol oynadı.
Naxçıvanın muxtariyyət statusuna malik olması onun gələcək təhlükəsizliyi üçün də mühüm təminatdır. Bu diyara təcavüz, torpaq iddiası, hüquqi statusuna yönələn qəsd təkcə Azərbaycanın deyil, müqavilə iştirakçısı olan region dövlətlərin və beynəlxalq təşkilatların mənafeyini pozur. Müharibə vəziyyətində belə üstünlük əvəzedilməz siyasi-hüquqi imtiyazdır. Təsadüfi deyildir ki, bu cəhəti nəzərə alan görkəmli dövlət xadimi Heydər Əliyev 1998-ci il yanvarın 14-də Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının iclasında bildirdi: "Naxçıvanın muxtariyyəti Naxçıvanın əldən getmiş başqa torpaqlarının qaytarılması üçün ona xidmət edən ən böyük amildir. Biz bu amili qoruyub-saxlamalıyıq".
"Böyük Ermənistan" xülyasıyla yaşayan ermənilərin zaman-zaman tariximizi saxtalaşdırmaq, torpaqlarımızı əlimizdən almaq uğrunda mübarizələri indi də davam edir. Yenə də qanlar tökülür. Azərbaycan torpağının bir parçası olan Naxçıvan diyarı da erməni təcavüzüylə üz-üzədir. Ancaq tarixdən ibrət almayan qonşularımız yenə də xam xəyallardadırlar. Naxçıvanlılar doğulduqları, var olduqları, öz yeni nəsillərinə tapşıracaqları diyarın keşiyindədirlər.
NAXÇIVAN MUXTAR RESPUBLİKASI

Azərbaycanın cənub-qərbində Naxçıvan Muxtar Respublikası (NMR) yerləşir. O Azərbaycan Respublikasının əsas ərazisindən başqa bir dövlətin ensiz zolağı ilə ayrı salınıb ki, bu da keçmiş SSRİ rəhbərliyinin Qafqazdakı imperiya maraqlarının nəticəsində 1920-ci illərin əvvəllərində mümkün olmuşdur. NMR Dərələyəz dağlarının güney ətəklərində və Zəngəzur dağlarının günbatar səmtində qərar tutur.

Bura dağlıq məkandır - muxtar respublika ərazisinin 30 faizindən çoxu dəniz səviyyəsindən 600-1000 metr yüksəkdə yerləşir. Bölgənin ən hündür dağları - QAPICIQ (3904 m) və İLANDAĞdır (2385 m).

Muxtar Respublika mərmər, daş duz, əhəng, gips yataqları, SİRAB, BADAMLI, VAYXIR, NƏHƏCİR, QIZILCİR kimi nadir mineral sularla zəngindir. Burada yeraltı sular ümumiyyətlə boldur, ona görə də tarixən bölgədə kəhrizlərin - öz icrasına görə nadir yeraltı su tunellərinin tikintisi yüksək səviyyəyə çatmışdır. Yerin üstündən kəhrizə pillələrlə enirlər, elələri də var ki, onunla suyu sadəcə yerin səthinə çıxarırlar (eynilə müasir su kəmərləri tərzində). Kəhriz ustaları (kankanlar) öz peşə məharətlərini zəmanəmizə qədər qoruyub saxlayıblar.

Muxtar Respublikada iqlim kəskin kontinentaldır, temperatur yayda +43-dən qışda -30 dərəcə arasında tərəddüd edir. Rütubət aşağıdır. Florası - fıstıq, şərq palıdı, qoz, söyüd, ağcaqayın, çoxlu dərman bitkiləri ilə təmsil olunur. Faunası - ayı, qaban, tülkü, dovşan, canavar, daş dələsi, dağ keçisi, Kiçik Asiya muflonları dağ qoyunları; quşlar - Xəzər uları, alp torağayları, dağ qaranquşu, daş kəkliyi.

İRAN və TÜRKİYƏ ilə sərhədi boyunca ARAZ çayı axır, bundan başqa diyarda 40-a yaxın kiçik və orta uzunluqda çay axır (ORDUBADÇAY, ƏLİNCƏÇAY, GİLANÇAY, NAXÇIVANÇAY, ARPAÇAY və b.). Burada "üzən adaları" olan dünya gözəli Batabat gölü ilə yanaşı, Babək və Culfa rayonlarının torpaqlarını suvarmaq üçün süni göllər də var - onlar dəniz səviyyəsindən 1500 metr yüksəklikdə QAZANÇI kəndi yaxınlığında yerləşir.

Bütün bölgədə qədim şəhərlərin çoxlu sayda xarabalıqları, bürclər, qalalar, məqbərələr qalmışdır. Bu diyar öz təbii sərvətləri kimi, strateji əhəmiyyətinə görə də işğalçılar üçün həmişə cəlbedici olmuşdur.
NAXÇIVAN ŞƏHƏRİ - Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasının inzibati mərkəzidir. NAXÇIVANÇAYın sağ sahilində, dəniz səviyyəsindən 1000 m yüksəklikdə yerləşir. Bakıdan - 560 kilometrlik məsafədədir. Əhalisi 364 min nəfərdir.

Naxçıvan Azərbaycanın və Şərqin ən qədim və iri şəhərlərindən olmuşdur. Şəhərin tarixi minilliklərin dərinlərinə gedib çıxır: arxeoloqlar burada eramızdan öncə II və I minilliklərə aid çoxlu maddi mədəniyyət əşyaları tapmışlar.
Yerli sakinlər Naxçıvanın yerində yaşayış məskəninin yaranmasını Böyük Daşqından sonra xilas olmuş Nuh peyğəmbər haqqında rəvayətlə bağlayırlar. Əfsanəyə görə, Nuhun gəmisi quruya yan almazdan öncə üç dəfə Kiçik Qafqazın dağ zirvələrinə toxunmuş və onlardan biri - Ağrıdağ iki yerə ayrılmışdır - Böyük Ağrıdağ və Kiçik Ağrıdağ.

Gəminin toxunduğu o biri sualtı dağ zirvələri isə Qapıcıq, İlandağ və Alagöz olub. Yerli sakinlər arasında dolaşan bu əfsanəyə görə, Nuh daşqın çəkildikdən sonra burada xeyli yaşamış və bu torpaqda vəfat etmişdir. Lap bu son zamanlaradək yaşayan uzunömürlü ağsaqqallar iddia edirdilər ki, Nuh peyğəmbərin dəfn olunduğu yeri tanıyırlar. Bu əfsanə xalq arasında o qədər geniş yayılmışdır ki, hətta məşhur rəssam Bəhruz Kəngərli "Nuhun qəbri" adlı rəsm əsəri də yaratmışdır.

Naxçıvanın adının çəkildiyi ən erkən yazılı qaynaq - Ptolomeyin (II yüzil) əsərləridir. O, Naxçıvanın adını "Naxsuana" kimi qeyd edir. Orta yüzillərin ərəb qaynaqlarında şəhərin adı "Nəşava" kimi yazılır, amma Məhəmməd Naxçıvani, Həmdullah Qəzvini, Katib Çələbi və Evliya Çələbi və b. kimi məşhur orta əsr müəlliflərinin əsərlərində şəhərin adı böyük hörmətlə "Nəqşi-Cahan" adlandırılır ("Dünyanın Bəzəyi"). Erkən orta yüzillərdə Naxçıvanın Kiçik Asiya, Yaxın Şərq və Güney Qafqaz ölkələri ilə sıx və intensiv əlaqələri olmuşdur.

Şəhərin gözəlliyi və onun geosiyasi mövqeyi həmsərhəd dövlətlərin tez-tez baş verən basqınlarına səbəb olurdu, nəticədə şəhər bir neçə dəfə dağıdılmışdır. Lakin hər dəfə Naxçıvan inadkarcasına yenidən ayağa qalxır, uçurulanları bərpa edir, əvvəlkindən də gözəl şəklə düşürdü. Məsələn, bizim eranın I yüzilinin ortalarında Bizans imperatoru II İrakli şəhəri soyub-talamış və dağıtmışdı, onu dəfələrlə monqol işğalçıları da dağıtmışlar, bu şəhər eləcə də Bizans və Ərəb Xilafəti arasında "nifaq alması"na çevrilmişdi. Lakin bütün zamanlarda Naxçıvan bu bölgədə yaranmış dövlət qurumlarının - Sacilər, Salarilər, eləcə də Eldənizlər sülaləsinin idarə etdiyi Azərbaycan Atabəylər Dövlətinin baş şəhərlərindən biri sayılmışdır.

XII yüzildə Naxçıvanda 200 min əhali yaşayırdı, ticarət inkişaf etmişdi, şəhər öz ustaları və sənətkarları: dulusçuları, zərgərləri, şüşəçiləri ilə şöhrət qazanmışdı. Lakin şəhər öz inşaatçıları ilə daha çox tanınırdı - məşhur NAXÇIVAN MEMARLIQ MƏKTƏBİ burada meydana çıxmışdır, inşaat işləri isə geniş miqyas almışdı. Şəhərin gözəlliyindən vəcdə gəlmiş səyyahların şahidliyinə görə, orta yüzillərdə burada Eldənizlərin məşhur saray kompleksi, cümə məscidi, müsəlman maarifinin mərkəzinə çevrilmiş mədrəsə, dövlət binaları, əsilzadələrin sarayları ucaldılmışdı. Yazılı qaynaqlar o zaman şəhərdə "20 min ev, 70 dini bina, 20 karvansara, 7 hamam, bir neçə bazar" olduğundan xəbər verir.

Fransız səyyahları Pyer Şarden və Dübua de Monper, ingilis səyyahı Porter qeyd edirlər ki, bura qədim memarlıq abidələrinin saxlanmış olduğu gözəl bir şəhərdir. Osmanlı səyyahı Evliya Çələbi hovuzuna hər gün bir səbət qızılgül ləçəyi atılan yerli hamamların ətirli suyundan söz açır.

XV-XVI yüzillərdə Naxçıvan Azərbaycanı idarə edən QARAQOYUNLU, AĞQOYUNLU, ardınca isə SƏFƏVİ şah sülalələrinin tabeliyində idi. XVII yüzildə diyar ÇUXURSƏƏD BƏYLƏRBƏYİLİYİnin tərkibinə daxil edilmişdi və hərbçi GƏNGƏRLİ türk tayfasının başçıları tərəfindən idarə olunurdu. XVIII yüzildə burada NAXÇIVAN XANLIĞI adlanan dövlət qurumu yaradılmışdır. Xanlığın ərazisi 1828-ci il TÜRKMƏNÇAY MÜQAVİLƏSİnə görə, Rusiyaya birləşdirildi, sonralar Rusiyanın eyniadlı qəzasına (uyezd) çevrildi. 1924-cü ildə Naxçıvan şəhəri Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının paytaxtı elan olundu.

Bu qədim şəhərə özünəməxsus mədəniyyət xasdır və onun ayrılmaz hissəsi bütün ölkədə məşhur olan yerli mətbəxdir. Misal üçün, xüsusi şəkildə qurudulan şaftalının içinə üyüdülmüş qoz-fındıq və şəkər tozu doldurmaqla hazırlanan "alana"; qayğanağa bal əlavə etməklə xüsusi "balqayqanaq" yalnız bu yerin mətbəxinə aiddir.
Naxçıvan torpağı - XII yüzilin böyük memarı ƏCƏMİ İBN ƏBUBƏKR NAXÇIVANİnin vətəndir. Onun əsərlərindən YUSİF İBN KUSEYİR (Atababa künbəzi), MÖMİNƏ-XATUN türbəsi, minarəli CÜMƏ MƏSCİDİnin portalı zəmanəmizə qədər salamat qalmışdır. Hesab edilir ki, Möminə-xatun məqbərəsini yaratmaqla Əcəmi dövrün obrazını yaratmışdır. O, əbəs yerə məqbərəyə bu yazılarla naxış vurmamışdı: "Biz gedirik dünya qalır, biz ölürük - xatirəmiz qalır". Məqbərəni bəzəyən həndəsi və epiqrafik naxışlar zərgər dəqiqliyi ilə icra olunmuşdur: o, Şərqin sevimli qiymətli daşı - bərq vuran firuzəyə bənzəyir.

Məşhur alim, dövlət xadimi, yazıçı, filoloq, farsca-türkcə ilk lüğətin müəllifi HİNDUŞAH BİN SƏNCƏR BİN ABDULLA NAXÇIVANİ (XIII-XIV yüzillər) burada doğulmuşdur. Onun oğlu, vergilərin qoyuluşu haqqında kitab yazmış MƏHƏMMƏD NAXÇIVANİ maliyyə sahəsində zəmanəsinin tanınmış dövlət xadimi idi (XIII-XIV yüzillər). Naxçıvan eləcə də KƏLBƏLİ XAN NAXÇIVANSKİ, onun oğlu, general HÜSEYN XAN NAXÇIVANSKİ, hərb xadimi CƏMŞİD NAXÇIVANSKİ, klassik yazıçı CƏLİL MƏMMƏDQULUZADƏ, romantik şair və dramaturq, Stalin repressiyalarının qurbanı olmuş HÜSEYN CAVİD, rəssam BƏHRUZ KƏNGƏRLİ kimi tanınmış simaların da vətənidir. Naxçıvan - Azərbaycanın ümummilli lider Heydər Əliyevin də vətənidir.

Müasir Naxçıvanda elm və maarifə böyük diqqət yetirilir. Burada universitet, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının filialı fəaliyyət göstərir, akadem-şəhərcik tikilmişdir. Məktəblərə xüsusi diqqət yetirilir - köhnələri təmir olunur, yeniləri tikilir, məsələn, H.Əliyev adına çox böyük, gözəl təchiz edilmiş məktəb istifadəyə verilmişdir. Burada Mədəniyyət Sarayı, Dram Teatrı, Kukla Teatrı fəaliyyət göstərir. Əla təchiz olunmuş idman Olimpiya kompleksi istifadəyə verilmişdir.

Şəhərdə Xalça Muzeyi, Ədəbiyyat Muzeyi, Tarix Muzeyi var. Burada eləcə də yazıçı-dramaturq Hüseyn Cavidin ev-muzeyi və məqbərəsi yerləşir. Şəhərdə xeyli tarixi abidələr - memarlıq kompleksi İMAMZADƏ, CÜMƏ MƏSCİDİ, ZAVİYƏ MƏSCİDİ, "PİRGƏMİŞ", "XAN EVİ", İSMAYIL XAN hamamı, YUSİF İBN KÜSEYİR məqbərəsi, MÖMİNƏ-XATIN məqbərəsi və s. mühafizə olunur.

"QRAND NAXÇIVAN" oteli
Bu, hər cür rahatlığın nəzərdə tutulmuş olduğu, komfortlu 14 nömrəsi olan mehmanxanadır.

ÜNVAN: N.Əliyev küç.1.
Tel.: (994136) 4-59-30, 4-59-32, (99450) 311-59-42.
"UKRAYNA" mehmanxanası
Yaxşı təchiz olunub, nömrələrin sayı - 21.
ÜNVAN: N.Əliyev küç. 15.
Tel.: (99436) 5-53-83.



ORDUBAD

ORDUBAD RAYONU şimalda və şərqdə Ermənistanla, cənubda - İran İslam Respublikası ilə həmsərhəddir. NMR-in şərq hissəsində yerləşir.

İqlimi təzadlıdır - soyuq qış, qızmar yay. Burada zəngin fauna və flora, heyrətamiz dərəcədə təmiz hava, çoxlu dərman bitkiləri və meyvələr yetişir. Bürünc dövrünün çoxlu tarixi abidələri: daş qoç heykəlləri, SABİR kəndində eramızdan öncə II-I minilliklərin yaşayış məskəninin qalıqları, AZA kəndi yaxınlığında qədim GİLAN şəhərinin xarabalıqları, KİLİT, VELAVER, ƏYLİS, AZA, KOTAM, BİLƏV, VƏNƏND kəndlərində orta əsr tikililəri, qədim ANABAD şəhərinin xarabalıqları, ANDEMİC kəndi yaxınlığında ŞAHTAXTI bürcü, XIX əsr məscidi, DƏR kəndi yaxınlığında XIV yüzil məqbərəsi, AZA kəndi yaxınlığında 1826-cı ildə tikilmiş körpü, DƏR kəndi yaxınlığında XIV yüzil hamamının xarabalıqları və bir çox tarixi abidələr qalır.

Ordubaddan 60 km cənubda GƏMİQAYAda eramızdan öncə III-II minilliklərə aid nadir petroqliflər qorunub-saxlanmışdır. Burada adamları, məişət, ov səhnələrini, real və fantastik heyvanları təsvir edən minlərcə şəkil var.
ORDUBAD ŞƏHƏRİ - Ordubad rayonunun inzibati mərkəzidir. Bu, Naxçıvan Muxtar Respublikasının böyüklüyünə görə ikinci şəhəridir. Şəhər XII yüzildən məlumdur, dəniz səviyyəsindən 850 metr yüksəklikdə yerləşir. Onun qədimliyi, çox sayda tarixi abidələrin mövcudluğu, yeni tikililərin onun xarici simasını demək olar dəyişdirmədiyi, sakinlərin qorunub-saxlanmış həyat tərzi səbəbincə, Ordubad şəhəri dövlət tarix memarlıq qoruğu elan edilmişdir.

Tarixi abidələri: nadir arkalı ön görünüşü olan CÜMƏ MƏSCİDİ, DİLYAR MƏSCİDİ, ƏFQAN BÜRCÜ və XVIII yüzil eyvanı, çoxlu sayda qədim sərçeşmələr, dairəvi qübbəli örtülü QEYSƏRİYYƏ ticarət kompleksi (XIX-XX yüzillər) XVIII yüzil buzxanası və məscidi ikimərtəbəli mədrəsə və bir çox digərləri.
Bu kiçik şəhərin nə kimi gözəlliyə malik olduğunu, qədim çağların təbii ətrini necə qoruyub-saxladığını başa düşməkdən ötrü Ordubadı görmək lazımdır. Ağlasığmaz dərəcədə nəhəng, gövdəsinin dairəsi 8 metr olan qocaman çinarların əmələ gətirdiyi kölgəliklərdə adamlar əyləşib tələsmədən söhbət edirlər, nadir məscidlər, ovdanlar, kəhrizlər - bütün bunların hamısının öz nadir özəllikləri var. Bu, qədim milli həyat tərzinin gözəlliyini qoruyub-saxlayan müasir insanların yaşadığı bir şəhərdir.

Burada zəngin ekspozisiyası olan tarix, diyarşünaslıq muzeyi, teatr, Azərbaycan ədəbiyyatında tarixi-romantik canrın əsasına qoyan yazıçı Məmməd Səid Ordubadinin ev-muzeyi fəaliyyət göstərir. Akademik Yusif Məmmədəliyevin - Azərbaycan Elmlər Akademiyasının ilk prezidentlərindən birinin, Azərbaycan neft-kimyasının banisi, parlaq yaradıcı şəxsiyyətin, elmin təşkilatçısının, fəaliyyəti sayəsində Azərbaycanın İkinci Dünya müharibəsi zamanı Hitler faşizminin darmadağın edilməsinə əvəzsiz töhfə vermiş bir insanın doğulduğu evdə bərpa işləri aparılır.
ORDUBADDA yerli sakinlərin evlərində qalmaq olar.

CULFA

CULFA RAYONU - Naxçıvan şəhərindən şərqdə yerləşir. Yayda burada quru və isti, qışda çox soyuq olur. İldə 220-600 mm-ə yaxın yağıntı düşür. Burada ƏLİNCƏ, QARDƏRYA, eləcə də ARAZ (İranla sərhəd boyunca) çayları axır. Culfa yolu boyunca dağlar olduqca gözəl və özünəməxsusdur - geoloji faktor (süxurların tərkibi, onların yaşı və s.) xarici görünüşə təsirini göstərib - zahirən dağlar nəhəng, qübbəvari, fantastik tikililəri xatırladır.
CULFA dağlarında meşə massivlərinə rast gəlinir, meşələrdə fıstıq, vələs, palıd bitir; faunanı canavarlar, tülkülər və dovşanlar təmsil edirlər.

Araz çayının sahilində qədim tikililərin xarabalıqları qalmışdır. Bunlar - Azərbaycan ərazisində ən qədimi sayılan XIII yüzil karvansarası, Naxçıvan xanı, hakim Ziyaəddinin əmri ilə XIV yüzilin əvvəlində salınmış körpünün qalıqları CUQA kəndi yaxınlığında kiçik GÜLÜSTAN məqbərəsi (XIII yüzil), DƏR kəndi yaxınlığında daha üç qədim məqbərə - onlardan bürclü məqbərə daha yaxşı vəziyyətdədir (XV yüzil). O cümlədən, ƏLİNCƏ qalası (XII-XIII yüzillər) və bir çox digər abidələr və qədim tikililərin qalıqları göstərilə bilər.
Rayonun ərazisində çoxlu (40-a yaxın) su qaynaqları və bulaqlar mövcuddur. Onlardan biri, DARIDAĞın ətəklərindəki bulaq gündə 500 min litrə yaxın güclü minerallaşdırılmış su verir.

CULFA ŞƏHƏRİ Araz çayının sahilində, İranla sərhəddə yerləşir. Azərbaycan CULFAsına demək olar simmetrik şəkildə Arazın o biri sahilində, eyni ilə CULFA adlanın İran şəhəri yerləşir. Keçmişdə İrandan Şirvana, Gürcüstana, Dağıstana gedən qədim karvan yolu buradan keçirdi. İndi burada sərhəd nəzarət buraxılış məntəqəsi yerləşir. Burada dəmiryol vağzalı yaxınlığındakı "Araz" mehmanxanasında qalmaq olar. Elə orada restoran da var. "Gülüstan" restoranında və "Eldar" kafesində də nahar edə bilərsiniz.



BABƏK


BABƏK RAYONU - Muxtar Respublikanın şimalında Ermənistanla, cənubda İranla həmsərhəddir. Bu ərazinin şimalı və cənub-şərqi dağ relyefinə malikdir, cənub-qərbi isə düzənlikdir. Ən yüksək dağ zirvələri - KEÇƏLTƏPƏ (2740 metr), QARAQUŞ (2617 metr), BUZQOV (2470 metr).

Rayonun ərazisində SİRAB, QAHAB, VAYXIR mineral su qaynaqları, daş duz yataqları mövcuddur. Buradan NAXÇIVANÇAY və onun qolu CƏHRİÇAY axır, ARAZ, NEHRƏM, UZUNOBA, SİRAB su anbarları yerləşir.
Rayon ərazisində meşəyə rast gəlinmir, üzümçülük, taxılçılıq, bostançılıq və heyvandarlıq inkişaf etmişdir.
Rayonun ərazisində məlum arxeoloji abidələr: GÜLTƏPƏ və GÜLTƏPƏ-2, ABBASABAD, VAYXIR, AZNABYURDun qədim xarabalıqları yerləşir.
BABƏK ŞƏHƏRİ rayonun inzibati mərkəzidir. 1978-ci ilə qədər TƏZƏKƏND adlanıb.



ŞAHBUZ

ŞAHBUZ RAYONU - Naxçıvan Muxtar Respublikasının şimalında yerləşir. Bura dağlıq ərazidir. Ən yüksək nöqtəsi SALVARTI (3160 metr), KEÇƏLDAĞdır (3115 metr), BİÇƏNƏK dağ aşırımı da buradan keçir.
Muxtar respublikanın bütün ərazisində olduğu kimi, burada da çoxlu yeraltı sular, o cümlədən BADAMLI, BATABAT, KARVANSARA, BİÇƏNƏK mineral sular axır. Burada kükürd, tikinti materialları, torf yataqları var. NAXÇIVANÇAY və onun qolları: KÜKÜ, ŞAHBUZ, SALVARTI axır. Göllər - QANLIGÖL, BATABAT. Dağlarda meşə massivləri var.

ŞAHBUZ ŞƏHƏRİ - rayonun inzibati mərkəzidir. Şəhərin həndəvərində qədim maraqlı bir abidə aşkar edilib. Xalq arasında bura Nizaminin "Fərhad və Şirin" poemasının qəhrəmanının adı ilə "Fərhadın evi" adlandırılır. Əslində bu qədim insanın yurd yeridir və o qədər də adi görünüşə malik deyil: dağın daş-divarında "verandası" olan 4 otaq yonulmuşdur. Arxeoloqlar tərəfindən qədim hakimin adını daşıyan "Şahpur" qalasının da xarabalıqları tapılmışdır. Hesab edilir ki, bu ad zaman keçdikcə "Şahbuz" şəklini almışdır.

QARABAĞLAR kəndində məşhur QARABAĞLAR məqbərəsi yerləşir. Bağlarla, qədim, lakin bu gün də işləyən kəhrizlərlə əhatəyə alınmış bu kənd ZƏNGƏZUR sıra dağlarının ətəyində yerləşir. Burada bürcləri olan istehkamların və su təchizatı sisteminin olması bu yaşayış məntəqəsinin qədim mənşəyindən xəbər verir. Belə bir ehtimal var ki, XVII yüzil əlyazmasında adı xatırlanan "10 min evi, 70 məscidi, onlardan 40-ı minarəli, QARABAĞLAR ŞƏHƏRİ" haqqında qeyd bu kəndə aiddir.
Burada yerli sakinlərin evində qonaq qalmaq olar. Badamlı mineral suyunun doldurulduğu zavodun yanında "Badamlı" istirahət zonası tikilmişdir (1400 metr yüksəklikdə).



ŞƏRUR

ŞƏRUR RAYONU - Muxtar Respublikanın qərbində yerləşir, cənubda İranla həmsərhəddir. Ərazisinin şimalı və şərqi dağ relyefinə malikdir. DƏRƏLƏYƏZ dağ sistemi buradan keçir. Ən yüksək dağı - QALINQAYAdır (2775 metr). İqlimi yarımsəhra, quraqdır. Lakin kifayət qədər yumşaqdır - qışda temperatur nadir hallarda +3 dərəcədən aşağı düşür, yayda +26 dərəcədən yuxarı qalxmır.

Buradan ARAZ çayının qolu ARPAÇAY və digərləri axır. Arpaçay suyundan suvarmada istifadə edilir. Onun üstündə Arpaçay su anbarı tikilmişdir. Yerli faunası - muflonlar (dağ qoyunu), canavarlar, dağ keçiləri, tülkülər, qabanlar, dovşanlardır.

Burada az olan tarixi abidələr Araz və Arpaçay sahilləri boyunca bürünc dövrünə aid qədim yaşayış məskənləri ilə təmsil olunur. QAZMA mağarasında mustye dövrünə aid daş və obsidian əmək alətləri, ŞAHTAXTI yaşayış məskənində zövqlə işlənmiş bəzəkli saxsı qab nümunələri aşkar edilmişdir. Arbatan, Verməziyar, Qarahəsənli, Babəki, Kosacan kəndləri yaxınlığında aparılmış arxeoloji qazıntılar göstərmişdir ki, burada qədim yaşayış məskənləri yerləşirmiş. Onlar Kölüklər, Köhnə, Arbatan, Köhnəkənd, Kültəpə kimi toponimlərin yaddaşında yaşayır. Burada çoxlu ev əşyaları və bəzəkli saxsı qablar aşkar edilmişdir.

ŞƏRUR ŞƏHƏRİ - Şərur rayonunun inzibati mərkəzidir. Yeni şəhərdir, dəmiryolun çəkilişi zamanı yaranmışdır. Burada iki park, muzey, stadion, məscid, şəhidlərin xatirə abidəsi, kinoteatr var.

Burada dəmir yolunun o biri tərəfində hamamları, bazarı, məscidləri ilə köhnə şəhər də qorunub-saxlanmışdır.
Burada yerli sakinlərin evlərində qonaq qalmaq olar.



KƏNGƏRLİ

KƏNGƏRLİ RAYONU - Babək və Şərur rayonlarının arasında yerləşir. Rayonun cənub hissəsi İranla, şimalı - Ermənistanla həmsərhəddir. Rayon dağlıq relyefə malik olmaqla, DƏRƏLƏYƏZ dağlarında yerləşir.
Muxtar Respublikanın hər yerində olduğu kimi, iqlimi kəskin kontinentaldır - yayda çox isti, qışda soyuq olur. Rayonun ərazisindən, Azərbaycanla İranın dövlət sərhəddi boyunca Araz çayı axır.
Dağlıq relyef, iqlimin xüsusiyyətləri və kiçik çayların olmaması yerli bitki örtüyünü şərtləndirir. Onlar əsasən, yarımsəhra və dağ növləri ilə (kolluqlar, otlar, nadir ağaclar) təmsil olunur.

Bu kənd təsərrüfatı rayonunda tütün, üzüm, dənli bitkilər, tərəvəz və bostan məhsulları yetişdirilir.

Naxçıvan Muxtar Respublikasının hər yerində olduğu kimi burada da böyük sayda qədim abidələr qalır ki, bu da diyarın arxaik zamanlardan əhali ilə məskun olduğundan xəbər verir: ÇALXAN QALA kurqanları, QAZMA mağarası, eləcə də QALACIQ, GOVURQALA, DAMLAMA, QULAMLITƏPƏ, BALATƏPƏ yaşayış məskənləri.
Sonrakı dövrlərin salamat qalmış abidələri: XOK kəndində CAME MƏSCİDİ (XVIII yüzil) və ŞAHTAXTI kəndində hamam (XIX yüzil).

QIVRAQ qəsəbəsi - 2004-cü ildə yaradılmış bu yeni rayonun inzibati mərkəzidir. Qıvraq Naxçıvan-Şərur şossesi üzərində, diyarın paytaxtı Naxçıvan şəhərindən 30 km aralıda yerləşir. Qəsəbədən Araz çayınadək 6 km-dir.
Rayonun inzibati mərkəzi statusunu təzəlikcə alması ilə bağlı olaraq Qıvraq qəsəbəsində hələlik turistlərin qəbulu üçün infrastruktur yoxdur. Lakin, burada yerli sakinlərin evlərində qonaq qalmaq olar.
Tweet This



KONULAR MESAJLAR GÖRÜNTÜLENME SON MESAJ
Gönderen: aqresiv on Mar 25, 2009
0 2 Mesaj Yok
Nov 19, 2018


Copyright © 2007-2010 TurkSpace, Inc. All rights reserved.